SEKER HASTALIGI DIYABET ENDOKRIN GUATR
PROF DR METIN ÖZATA

SEKER HASTALIGI PROF DR METIN OZATA

SEKER HASTALIGI
PROF DR METIN ÖZATA

Seker hastaligi belirtileri sunlardir:
Çok su içme ve agiz kurumasi
Çok idrara gitme
Çok acikma
Çok yemek yemeye  ragmen zayiflama ve halsizlik
Yaralarin geç iyilesmesi
Cildin kuru ve kasintili olmasi
Ayaklarda uyusma ve karincalanma
Görmede bulaniklik
Vajinal kasinti
Yemeklerden sonra uyku gelmesi
Tatliya düskünlük
Sinirlilik
El ayalarinda ve ayak altlarinda yanma
Uzun açliklarda el-ayak titremesi
Horlama
 
TIP 2 DIYABET

Tip 2 diyabet, daha önce ‘’insüline bagimli olmayan diyabetes mellitus’’
veya ‘’eriskin diyabeti’’ olarak tanimlanmistir. Bu hastalarda ilerleyen tarzda pankreasdaki insülin salgilayan beta hücrelerinde bozukluk ve insülin direnci vardir.
Tip 2 diyabetlilerin üçte birinde yasami süresince mutlaka insülin kullanmak zorunlulugu ortaya çikar.
Tip 2 diyabet sikligi son yillarda sismanligin artmasina paralel olarak hizla artmaktadir. Dünya Saglik Örgütü 2025 yilinda dünyada 300 milyon kiside diyabet hastaliginin gelisecegini düsünmektedir. Ilginç olani ise daha çocukluk yaslarinda tip 2 diyabetin artik sik görülmeye baslanmasidir.
Tip 2 seker hastalarinin kanlarinda hafif bir iltihabi durumu gösteren CRP ve IL-6 düzeylerinde artis saptanir.
Yas, hareketsizlik, karbonhidrattan zengin beslenmek, sigara, psikolojik stres ve düsük dogum agirligi tip 2 seker hastaligi gelisme riskini artirir. Immün sistemin (bagisiklik sistemi) uyarilmasi bu olayda rol oynamaktadir. Yorgunluk, uyku bozuklugu ve depresyon gibi seker hastaliginin diger özellikleri kanda sitokinlerin artmasina baglidir.

a) Tip 2 diyabetin özellikleri :

-Bu hastalarda insülinin çalismasi bozuk oldugu gibi salgisi da bozuktur
-Genellikle 30 yastan sonra görülürse de, her yasta olabilir
-Hastalarin %80’ninde sismanlik vardir, ancak sisman olmayanlarda da tip 2 diyabet gelisebilir. Sisman kisilerde kilo vermekle kan sekerinde önemli oranda düzelme görülür.
-Tip 2 diyabet çok su içme, çok idrara çikma gibi sikayetler olmadan da ortaya çikabilir.
- Seker hastaligina bagli göz, sinir ve damar hastaliklari birlikte olabilir.
-Genetik yatkinlik ve kilo alma en önemli risk faktörleridir.
-Bu hastalarin kanlarinda tip 1 diyabetlilerde oldugu gibi antikorlar bulunmaz.


b) Tip 2 Diyabetin Temel Özelligi: Insülin Salgisindaki Bozukluktur

Pankreasdaki beta hücrelerinden insülin hormonunun salgilanmasi bozulmadan kan sekerinde yükselme olmaz. Bu nedenle pankreastaki beta hücrelerinin normal olarak çalismamasi Tip 2 diyabette esas problemdir. Tip 1 diyabette ise hiç insülin salgilanmaz.
Tip 2 diyabetli hastalarin çogunda kanlarinda insülin hormonu yüksek olarak bulunur. Tedavi olmamis çogu Tip 2 diyabetli hastada ayni kilodaki seker hastasi olmayan saglikli bir kisiye göre kandaki insülin düzeyi 2-3 kat daha yüksektir. Ancak kandaki bu yüksek insülin düzeyi seker yüksekligi azaldikça azalir. Yani seker yüksekligi de insülini arttiran bir etkiye sahiptir.
OGTT dedigimiz seker yükleme testi sirasinda da kan sekeri arttikça kanda insülin yükselir. Ancak kan sekeri 360mg/dl nin üstünde çikinca insülin yükselmez.
Gidalarla glukoz alininca bagirsaklardan salgilanan (GLP-1)isimli bir hormon ile ‘’glukoza bagimli insulinotropik peptid (GIP) ‘’isimli baska bir hormon glukozun yaptigi insülin artisini iyice arttirir. Bu nedenle tip 2 diyabetli hastalarda kan insülin düzeyi yüksek olarak saptanir.

 

DIYABET TEDAVISI

Ilaç veya haplarla tedavi sadece Tip 2 diyabetli hastalarda uygulanir. Tip 1 seker hastalari insülin kullanmak zorundadir.  Bununla birlikte pankreasi ameliyatla çikarilmis hastalarda ilaç (hap )  verilemez,  bu hastalarin da insülin kullanmalari gerekir.
Tip 2 Diyabetli bir hastanin tedavisine, öncelikle  diyet ve egzersiz  ile baslanir. Ancak  buna ragmen kan sekeri düsmüyorsa veya kan sekeri yüksek ise ilaç tedavisine baslanir.  Agizdan alinan bu haplar kan sekerinin düsmesini saglar.
Agizdan alinan  ilaçlar  vücuttaki etkilerine göre  bazi  gruplara ayrilir.  Bir grup  ilaç, pankreas bezinden  insülin üretimini artirirken  diger bir grup ilaç  vücut tarafindan yeterli derecede kullanilamayan insülinin kullanilmasini saglar.
Doktorunuz,  seker  durumuna göre bu degisik gruplardaki ilaçlardan uygun olanini  size reçete eder.   Seker ilaçlari tek ilaç veya iki-üç ilaç kombinasyonu halinde verilebilir.
Seker hastaligi tedavisinde son yillardaki görüs ilaç tedavisine erken ve yeterli dozda  baslanmasi seklindedir.  Diger bir görüs  ise  tek ilaç yerine birkaç tür ilacin (etki mekanizmalari farkli) birlikte verilmesidir.

Yukarida belirtildigi gibi aslinda ilaç tedavisine diyet ve egzersize ragmen kan sekeri düsmeyen hastalarda baslanir.  Bununla birlikte diyeti  iyi yapamayan ve yeteri kadar egzersiz yapamayanlarda  ilaç kullanimina hemen baslamakta  fayda vardir.  Diyet ve egzersize ragmen HbA1c % 6.5’den fazla ise veya açlik kan sekeri 108 mg/dl den fazla ise ilaç tedavisi verilir.
 
Seker hastaligi tedavisinde hedef kan sekerinin açlik ve tokluk döneminde kontrolde olmasi ve HbA1c denen ortalama kan sekerini gösteren ölçünün 6.5’un altinda olmasinin saglanmasidir. Bu onlemin komplikasyonlari azalttigi bilinmektedir. Ancak bilim adamlarinin uzerinde durdugu önemli konu bu kan sekeri ayarina ragmen yine de göz, böbrek ve kalp hasari olabilmektedir. Iste bu durum diyabet tedavisinde kan sekeri ayarindan baska önlemler alinmasinin gerekli oldugunu düsündürmekte veya ortaya koymaktadir. Komplikasyonlarin kan sekeri ayarina ragmen olusmasinin nedenleri sunlar olabilir.

1.METABOLIK HAFIZA: Önceki seker yükseklikleri komplikasyon hedefi olan göz, sinir, damarlar tarafindan hatirlanmaktadir. Kan sekeri bozuldugunda komplikasyonlar ortaya çikabilmektedir. Bu nedenle kan sekeri yuksekliginin erkenden tedavisi önemlidir.
2.OKSIDATIF STRES: Mitkondriumlarda olusan oksiyen yan ürünleri ki buna oksijen radikalleri denir, vucutta kan sekeri yukselince artmakta ve hasar yapmaktadir. Kan sekeri normale gelse bile oksijen radikallerinin yaptigi hasar devam etmektedir. Damarlarin içini saran endotel isimli zarda olusan bozukluk ilk olusan bozukluktur. Seker kontrolule beraber antioksidan olan C vitamini verildiginde bu bozukluk kaybolmaktadir. Ancak C vitamini almayanlarda endotel bozuklugu seker kontrolu olsa bile devam etmektedir.
3.AGE OLUSUMUNUN ARTMASI: Mitokondriumlarda AGE denilen advanced glikasyon son urunleri yani sekerle proteinlerin bozulmasi sonucu olusan proteinler artar. Bu sekerlenmis protein urunleri komplikasyonlari artirir. MGO yani metil glikoksal adli madde kan sekeri artmasiyla artar ve hucrelere zarar vererek AGE urunlerini artirir. Kan sekeri kontrolu AGe uretimini azaltir. Olusan AGE ler AGE reseptorune (RAGE) baglanarak mitakondriumda oksijen radikallerini artirir. Yani oksidan maddeler artar.

NE YAPMALI?

1.Antioksidan ilaçlar kullanilmali. Ancak bunlarin çok fazla ise yaramadigi da biliniyor.
2.Metformin ve pioglitazon AGE üretimi azaltiyor.
3.Telmisartan ve gliklazid ilaçlari AGE üretimi azaltiyor.
4.EN ÖNEMLISI BENFOTIAMIN VITAMINI AGE ÜRETIMI AZALTIYOR. Ülkemizde bulunmayan bu vitamin ilaci yurtdisindan bulabilirsiniz.
5.Gidlari fazla pisirmeden yemek. Isitilma gidaki AGE miktarini artiriyor.

GIDALARDAKI AGE MIKTARI

AGE olusumu sadece vücutta olusmaz , yedigimiz gidalarla da AGE denilen sekerli proteinlenleri aliriz.
Gidalarla alinan AGE ve hücrelerde olusan AGE hücrelerin fonksiyonunu bozmaktadir.
Gidalar fabrikalarda islenince içerdikleri AGE orani artmaktadir. Dogal gidalarda AGE orani düsüktür. Gidalar glikozillenince ve lipitler (yaglar) okside olunca (yaninca) tat ve renk degisimi olur. Isitilan gidalarda AGE artar. Gidalarda bulunan CML (N-carboksi metillizin) AGE miktarini gösterir. Isi ve nem de gidanin AGE oranini belirlemektedir.
Gida kaynadikça ve izgara edildikçe AGE orani artar. Et ve ürünleri bu sekilde pisirilince yüksek oranda AGE olusturur.
AGE’den zengin gidanin %10’nu barsaktan emilir. Ortalama bir diyet 16000 5000 AGE kilounit içerir. Dokularda bu AGE parçalanir ve düsük moleküler agirlikli AGE olusur ve idrarla atilir. Ancak seker hastalarinda yeteri kadar atilamaz

Gidalardaki AGE Miktari

Peynir ve ette yüksektir, bunlar azaltilir.
Gidanin isisini düsürünce AGE azalir. Su ve buharla pisirme AGE yi azaltir.

Bazi gidalarin AGE içerigi:
Yumurta sarisi 18071
Yumurta beyazi 443
Elma 127
Muz 87
Misir 12
Izgara tavuk 198.747
Yagsiz süt 5
1 dk isitilmis süt 21
2 dk isitilmis süt 75
3 dk isitilmis süt 345
Tam süt 48
Diyet kola 37
Kahve 23
Kahve ve süt 66
Kahve+süt+seker 236
Portakal suyu 33
Kakao 2.812
Bitki çayi 0 
Web Hosting Companies