SEKER HASTALIGI DIYABET ENDOKRIN GUATR
PROF DR METIN ÖZATA

GUATR ENDOKRIN UZMANI PROF DR METIN OZATA

GUATR
PROF DR METIN ÖZATA
DIFFÜZ GUATR

Salgiladigi tiroid hormonlari normal oldugu halde büyümüs tiroid bezine basit guatr denir. Içerisinde nodül olmadan tiroid bezinin oldugu gibi büyümesine düz , diffüz veya basit guatr denir. Guatrin içinde nodüller varsa bunlara bu defa nodüler guatr denir. Iyot yetmezligi dünyada en sik guatr nedenidir. Iyot yetmezligi nedeniyle olusan guatr ilk yillarda düz bir büyüme seklindedir; yani içinde nodül yoktur. Çocukluk ve ergenlik döneminde guatrda nodül pek bulunmaz. Ancak tedavi edilmez ve iyot eksikligi devam ederse ileri yaslarda guatr hem büyür hem de içinde nodüller olusur. Bu nodüller ileride asiri hormon salgilama özelligi kazanarak hipertiroidi dedigimiz kanda tiroid hormonlarinin asiri çalismasina neden olabilirler.

Iyot yetmezligine bagli guatri olan kisilerin kanlarinda T3 hormonu hafif artar, TSH hormonunda biraz artis olabilir ve T4 hormonu biraz düsük çikar.
Bir toplumda 6-12 yas arasi çocuklarin % 5’den fazlasinda basit guatr varsa buna endemik (yaygin) guatr denir. Endemik guatr iyot yetmezligi olan bölgelerde sik görülür. Bu oran % 5 den az olursa sporadik (seyrek görülen) guatr ismi verilir. Sporadik guatr ise iyot yeterli bölgelerde görülür.

Guatr kadinlarda erkeklerden 4-5 kat daha fazla görülür. Gençlik çaginda da kizlarda erkeklere göre daha fazla görülür. Türkiye’de guatr sikligi bölgelere göre degismek üzere % 5-56 arasinda degismektedir. Görüldügü gibi bu çok yüksek bir orandir.
Iyot yetmezligi olan bölgelerde guatr daha fazladir. Özellikle daglik bölgelerde toprakta iyot az oldugundan guatr daha fazla görülür. Bilinenin aksine kara lahana yenmesiyle guatr olusumu arasinda bir iliski yoktur.

Selenyum yetmezligi de ülkemizde önemli bir problemdir. Yaptigimiz bir çalismada guatrli kisilerde selenyum düzeyinin düsük oldugunu saptadik.
Suda bulunan perklorat ve kadmiyum fazlaligi da guatra neden olabilmektedir. Pillerle bulasmis sularda kadmiyum yüksektir ve guatr ortaya çikar.
Demir eksikligi olan kisilerde de guatr sikliginda artis vardir.
Ergenlik çagindaki çocuklarda bazen guatr olusur ve buna adölesan veya ergenlik guatri denir. Ergenlik döneminde artan hormon ihtiyacini karsilamak için tiroid bezi biraz büyür ve guatr olusur. Daha sonra bu guatr çogu çocukta veya gençte kaybolur.
Yalanci guatr ise tiroid bezinin dogustan normal yerlesim yerinden biraz yukarida olmasi ve özellikle ince boyunlu kadinlarda guatr varmis izlenimi vermesidir. Yapilacak ultrasonda tiroid hacminin artmadigi ve guatr olmadigi ortaya konur.

Gebelikte ve menopoz döneminde de tiroid büyüklügü artar ve guatr olusabilir.
Iyot yetmezligi fazla olan kadinlarda gebe kalma ve çocuk dogurma sikligi azalir. Iyot yetmezligi üremeyi engelleyebilmektedir. Bu nedenle çocugu olmayan kadinlarda iyot yetmezligi olup olmadigi arastirilmalidir.
Guatrin ailesel özellik gösterdigi bilinen bir gerçektir. Bazi ailelerde guatr fazla görülür. Yapilan çalismalar guatr gelisiminde kalitimsal geçisin iyot yetersizligi olan bölgelerde yasayan kadinlarda %39 oraninda, iyodun yeterli alindigi bölgelerde yasayanlarda ise % 82 oraninda oldugunu ortaya koymustur.

Guatr nedenleri:
a)Iyot yetmezligi
b)Selenyum yetmezligi
c)Genetik egilim veya ailede guatr olmasi
d)Tiroid bezinin iltihabi hastaliklari (Hashimoto veya tiroiditler)
e)Psikiyatrik hastalarin kullandigi lityum ilaci
f)Soya yagi veya fasulyesi fazla yemek (iyot yetmezligi ile beraber)
g)Tiroid hormon olusumundaki genetik bozukluklar
h)Sigara içmek
i)Demir yetmezligine bagli kansizligi olanlar
j)Gebelik (iyot yetmezligi olan bölgelerde)
k)Beyinde bulunan hipofiz bezinden asiri TSH hormonu salgilanmasi

Iç Guatr, Dis Guatr Nedir?
Iç guatr ve dis guatr tanimi halk arasinda kullanilan tanimlamalar olup tibbi bir anlami yoktur. Guatrin gögüs boslugu içine girmesi belki iç guatr olarak adlandirilabilir.


Bir Bölgede Iyot yetmezligi Arttikça Guatr Sikligi Artar:
Idrarda atilan iyot miktari o kisinin iyot durumunu gösterir. Idrarda iyot miktari ölçülerek iyot yetmezliginin siddeti anlasilabilir. Iyot yetmezligi artikça guatr sikligi da artmaktadir. iyot miktarina göre guatr olusma riski su sekilde saptanmistir: Idrar iyodu hafif derecede yetmezlik gösteriyorsa yani 50-99 mg/dl arasinda ise bunlarin %5-20’sinde, orta dereceli iyot yetmezligi varsa (idrar iyodu 20-49 mg/dl arasinda ise) bunlarin % 20-30’unda ve siddetli iyot yetmezligi varsa (idrar iyodu < 20mg/dl olmasi) bu kisilerin % 30’undan fazlasinda guatr gelisir.

Guatrli Kiside Ne Gibi Sikayetler Olur:
Guatrli hastalarin çogunda herhangi bir sikayet yoktur. Guatr çok büyük olursa nefes borusu ve yemek borusuna baski yaparak öksürük ve nefes darligi gibi sikayetler yapabilir. Iyot yetmezligi asiri ise tiroid bezi yetmezligi yani tiroid hormon salgilanmasinda azlik (hipotiroidi) ve ona bagli sikayetler olabilir. Hipotiroidi daha sonraki bölümlerde ayri bir baslik halinde anlatilmistir. Erken devrede ve çocuklukta yumusak ve düz bir guatr vardir. Eriskinlerde ise her zaman guatr içinde nodüller ve kist olusur. Tiroid hormon tetkikleri genellikle normal sinirlar içindedir. Baslangiçta guatr içinde nodül yokken yasin artmasiyla nodüller ve kist gelisebilir. Volüm arttikça yani guatr büyüdükçe TSH hormonunda azalma olusur. Bu hastalarda anti-TPO antikoru kanda yüksekse o zaman guatrin Hashimoto hastaligi nedeniyle gelistigini düsünürüz. Hashimoto hastaligi ile bilgileri daha detayli olarak ilerdeki bölümlerde bulabilirsiniz.

Guatrli Bir Kiside Hangi Tetkikler Yapilir?
Guatri olan bir kiside serbest T3, serbest T4, TSH, anti-TPO antikor ve tiroid ultrasonu tetkikleri yapilir. Idrar iyoduna bakilarak iyot yetmezligi olup olmadigi anlasilir. Ayrica kanda selenyum düzeyi ölçülerek eksiklik olup olmadigi anlasilir. Iyot yetmezligi olan bölgedeki guatrli kisilerde radyoaktif iyot uptake testinde yükseklik, total ve serbest T4 hormonlarinin normal sinirlarda veya bazen düsük, oldugu görülürken, T3 hormon düzeyleri normal veya yüksek olabilir. TSH hormon düzeyleri ise normal veya yüksek olabilir. Anti-TPO ve anti-TG antikorlari iyot yetmezligine bagli guatrda negatif iken, Hashimoto tiroiditine bagli guatr varsa antikorlar yüksek olarak bulunur. Siddetli iyot yetmezliginde ise hipotiroidizm denilen tiroid yetmezligi gelisir ki, bu durumda TSH hormonu yüksek, T3 ve T4 hormonlari normal düzeyin altina düsmüstür.

Guatr Nasil Tedavi Edilir?
Basit guatrli bir hastada iyot yetmezligi varsa iyotlu tuz verilir ve tiroid hormonu ilaçlari ile tedavisi yapilir. Bu ilaçlarin dozunu yasiniza göre ve diger hastaliklarinizin olup olmadigina göre doktorunuz ayarlar. Bu ilaçlarin dozunu önerilen dozda almak çok önemlidir. Fazla alirsaniz zarari olabilir.
MULTINODULER GUATR NEDIR?

Tiroid bezinde birden fazla nodül olmasina tip dilinde multinodüler guatr denir. ‘’Multi’’ kelimesi çok anlamina gelmektedir. Tiroid bezinde birden fazla nodülün oldugu multinodüler guatr özellikle iyot yetmezligi olan bölgelerde ve genellikle ileri yastaki kisilerde saptanir. Bu hastalarda da nodüllerin sicak mi soguk mu oldugunu anlamak için tiroid sintigrafisi yapilabilir. Bazen nodüllerin hepsi soguk nodül olabildigi gibi biri sicak digerleri soguk olabilir. T3, T4 ve TSH hormonlari yapilarak hormonlar kontrol edilir.
Tiroid bezinde birden fazla nodülü olan kisilerde tiroid hormonlari normal ve nodüllerin çapi küçükse bu hastalarin çogunda herhangi bir sikayet olmaz. Eskiden içerisinde nodül olmayan bir guatrda yillar geçtikçe yeni nodüller ortaya çikar ve multinodüler guatr gelisebilir.

Tiroid bezinde tek nodülü olan hastalar gibi, bezde birden fazla nodülü olan hastalarda da nodüllerden mutlaka igne biyopsisi yapilmalidir. Nodülü çok olan bu hastalarda da kanser orani tek nodülde oldugu gibi % 5 civarindadir. Tiroid bezindeki tüm nodüllerden biyopsi yapilmaya çalisilir. Biyopside kanser süphesi veya kanser çikarsa hemen ameliyat yapilir. Biyopsi iyi huylu ise takip edilebilir.

Bu hastalarin bir kisminda tiroid hormonlari normaldir. Iyotlu tuz yerlerse nodüller asiri hormon salgilamaya baslayabilir; bu nedenle iyotsuz tuz yemelidirler. Hormonlari normal olan hastalar 4-6 ayda bir tiroid hormonlari ve tiroid ultrasonu yapilarak takip edilir.
Bezinde birden fazla nodülü olan kisilerin çogunda Levotiroksin ilaciyla yapilan tedavi kanda tiroid hormonlarinin artmasina neden olabildigi için pek tercih edilmese de, genç, küçük guatri olan ve TSH hormonu normal seviyede olan hastalarda bir süre Levotiroksinilaciyla tedavi yapilabilir. Nodüllerin çapi küçük (2.5 cm’den küçük) ise genellikle ilaç vermeden 4-6 ay aralarla takip yapilir. Bu takiplerde nodüller büyürse ameliyat edilir. Eger hastanin TSH hormonu düsük ise (0.1’den küçük) Levotiroksin ilaci verilmez, çünkü zararli olur. Bu nedenle ameliyat tercih edilen tedavi seklidir.

Multinodüler guatrli hastalarda TSH hormonu düsük seyrediyorsa, yani bez fazla çalisiyorsa Propiltiourasil veya Metimazol gibi tiroid hormon yapimini engelleyen ilaçlar verilir ve daha sonra ameliyat yapilir.

Bazen bu hastalarda tiroid hormonlari yüksek yani tiroid bezi asiri çalisiyor olabilir. O zaman Propiltiourasil veya Metimazol gibi ilaçlarla hormonlar normale getirilir ve arkasindan radyoaktif iyot tedavisi veya ameliyat yapilir.

Sicak Nodüller Nasil Tedavi edilir:

Sicak nodüllerde de mutlaka biyopsi yapilmalidir. Bazi merkezlerde sicak nodüllerden biyopsi yapilmadigina sahit olmaktayiz. Sicak nodüllerde kanser orani az olsa bile olmayacak anlamina gelmez. Bu nedenle daha önce de belirttigimiz gibi nodül sicak da olsa soguk da olsa mutlaka biyopsi yapilmalidir.
Sicak bir nodül 2.5-3 cm’den küçük ve tiroid hormonlari normal ise herhangi bir ilaç veya tedavi yapilmadan sadece belirli araliklarla takip edilir. Takipten maksat belirli araliklarla tiroid hormonlari ve tiroid ultrasonu yapilmasidir. Takip sirasinda hormonlar yükselirse radyoaktif iyot tedavisi yapilir veya ilaçlarla hormonlar normale getirilip ameliyat edilir.
Sicak nodüllerin % 20-30’unda, özellikle de çapi 2.5-3 cm’den büyük olanlarda, ileride asiri tiroid hormon salgilanmasi yani hipertiroidi hastaligi gelisme ihtimali yüksektir. Bu nedenle çapi 2.5 cm’den büyük sicak nodüller asiri hormon salgilamasa bile radyoaktif iyot tedavisi veya ameliyat ile tedavi edilmelidir.
Sicak nodüllerde tiroid hormon ilaci ( Levotiroksin) ile tedavi yapilamaz. Bu hastalarda tiroid hormon ilaci alinirsa kandaki tiroid hormonlari artar ve nodül çok çalismaya baslar.
Sicak nodülü olan bir kisi yasli veya kalp hastaligi varsa hormonlari normal olsa bile radyoaktif iyot tedavisi yapilir. Çünkü sicak nodül herhangi bir anda asiri tiroid hormonu salgilamaya baslayarak kalp hastaligini kötülestirebilir.
Yasli ve TSH hormonu kanlarinda düsük olan yani baslangiç halinde tiroid bezi fazla çalismasi (hipertiroidi) olan hastalarda ise Propiltiourasil veya Metimazol gibi ilaçlar verilir ve arkasindan radyoaktif iyot ile tedavi yapilir.
Web Hosting Companies