SEKER HASTALIGI DIYABET ENDOKRIN GUATR
PROF DR METIN ÖZATA

DIYABET PROF DR METIN OZATA

DIYABET
PROF DR METIN ÖZATA

Diyabet kan sekerinin yükselmesiyle kendini gösteren bir hastaliktir. Kan sekeri aç iken 126 mg/dl yi geçerse seker yani diyabet baslamis demektir. Bir Endokrin Uzmanina basvurunuz.
 
TIP 2 DIYABET

Tip 2 diyabet, daha önce ‘’insüline bagimli olmayan diyabetes mellitus’’
veya ‘’eriskin diyabeti’’ olarak tanimlanmistir. Bu hastalarda ilerleyen tarzda pankreasdaki insülin salgilayan beta hücrelerinde bozukluk ve insülin direnci vardir.
Tip 2 diyabetlilerin üçte birinde yasami süresince mutlaka insülin kullanmak zorunlulugu ortaya çikar.
Tip 2 diyabet sikligi son yillarda sismanligin artmasina paralel olarak hizla artmaktadir. Dünya Saglik Örgütü 2025 yilinda dünyada 300 milyon kiside diyabet hastaliginin gelisecegini düsünmektedir. Ilginç olani ise daha çocukluk yaslarinda tip 2 diyabetin artik sik görülmeye baslanmasidir.
Tip 2 seker hastalarinin kanlarinda hafif bir iltihabi durumu gösteren CRP ve IL-6 düzeylerinde artis saptanir.
Yas, hareketsizlik, karbonhidrattan zengin beslenmek, sigara, psikolojik stres ve düsük dogum agirligi tip 2 seker hastaligi gelisme riskini artirir. Immün sistemin (bagisiklik sistemi) uyarilmasi bu olayda rol oynamaktadir. Yorgunluk, uyku bozuklugu ve depresyon gibi seker hastaliginin diger özellikleri kanda sitokinlerin artmasina baglidir.

a) Tip 2 diyabetin özellikleri :

-Bu hastalarda insülinin çalismasi bozuk oldugu gibi salgisi da bozuktur
-Genellikle 30 yastan sonra görülürse de, her yasta olabilir
-Hastalarin %80’ninde sismanlik vardir, ancak sisman olmayanlarda da tip 2 diyabet gelisebilir. Sisman kisilerde kilo vermekle kan sekerinde önemli oranda düzelme görülür.
-Tip 2 diyabet çok su içme, çok idrara çikma gibi sikayetler olmadan da ortaya çikabilir.
- Seker hastaligina bagli göz, sinir ve damar hastaliklari birlikte olabilir.
-Genetik yatkinlik ve kilo alma en önemli risk faktörleridir.
-Bu hastalarin kanlarinda tip 1 diyabetlilerde oldugu gibi antikorlar bulunmaz.


b) Tip 2 Diyabetin Temel Özelligi: Insülin Salgisindaki Bozukluktur

Pankreasdaki beta hücrelerinden insülin hormonunun salgilanmasi bozulmadan kan sekerinde yükselme olmaz. Bu nedenle pankreastaki beta hücrelerinin normal olarak çalismamasi Tip 2 diyabette esas problemdir. Tip 1 diyabette ise hiç insülin salgilanmaz.
Tip 2 diyabetli hastalarin çogunda kanlarinda insülin hormonu yüksek olarak bulunur. Tedavi olmamis çogu Tip 2 diyabetli hastada ayni kilodaki seker hastasi olmayan saglikli bir kisiye göre kandaki insülin düzeyi 2-3 kat daha yüksektir. Ancak kandaki bu yüksek insülin düzeyi seker yüksekligi azaldikça azalir. Yani seker yüksekligi de insülini arttiran bir etkiye sahiptir.
OGTT dedigimiz seker yükleme testi sirasinda da kan sekeri arttikça kanda insülin yükselir. Ancak kan sekeri 360mg/dl nin üstünde çikinca insülin yükselmez.
Gidalarla glukoz alininca bagirsaklardan salgilanan (GLP-1)isimli bir hormon ile ‘’glukoza bagimli insulinotropik peptid (GIP) ‘’isimli baska bir hormon glukozun yaptigi insülin artisini iyice arttirir. Bu nedenle tip 2 diyabetli hastalarda kan insülin düzeyi yüksek olarak saptanir.


c) Insülin Nasil Salgilanir?

Insülin hormonu, karnimizda midenin altinda bulunan pankreas bezindeki beta hücrelerinden salgilanir. Pankreas bezinden insülin salgilanmasi beta hücresinin disindaki glukoz konsantrasyonuna göre ayarlanir. Kanda seker artinca ilk 1-2 dakika içinde pankreasdan insülin salgisi hizli olur ve buna ‘’ilk faz insülin salgisi’’ denir. Bu salgi dönemi 3-7 dakika sürer. Daha sonra ikinci faz denen salgi olusur ki, bu yavas bir insülin salgilanmasidir ve devamlidir.
OGTT sirasindaki kan sekerlerinin ortalamasi, beta hücre fonksiyonu hakkinda bilgi verir ve seker ortalamasi yüksekse beta hücresi iyi çalismiyor demektir.
Bu nedenle Tip 2 diyabetin gelisiminde beta hücre fonksiyonu büyük önem tasir. Normal glukoz toleransi olan kisilerde bile beta hücre fonksiyon bozuklugu olabilir. Bu kisilerde ilk faz insülin salgisi bozuktur.
Tip 2 diyabetli hastalarda Ilk anormallik ilk faz insülin salgisindaki bozukluktur. Ancak bu bozuklugu bilimsel olarak saptamak su anda zordur.
Karaciger glukoz alan ve tüketen bir organ iken ilk faz insülin salgisi bozulunca glukoz üreten organ haline gelir ve kan sekerini yükseltir.

d) Tip 2 Diyabette Beta Hücre Kitlesinde Azalma olusmasi:

Hafif siddetteki Tip 2 Diyabetes Mellitusta insülin salgilanmasi %80 oraninda azalir. Ileri evrede seker ve diger besinlere karsi insülin salgisi yoktur. Bu nedenle beta hücre sayisinda azalma vardir. Otopsi çalismalari da bunu desteklemistir.


e) Beta hücre yikimi Nasil Azaltilabilir?

Saglikli beslenme, egzersiz ve kilo kontrolü ile beta hücre yikimi durdurulabilir ve beta hücreleri normallesebilir.
Insülin direncini biz sisman kisilerde, yaslilarda veya gebeligin son 3 ayinda görülebiliriz. Insülin direnci beta hücresinin çalismasini bozdugu gibi insülin salgilanmasini da bozar.


f) Tip 2 Diyabette Görülen Baslica Bozukluklar:

1.Insülin direnci Tip 2 Diyabette vardir, ancak bu direnç diyabeti olmayan birçok insanda da vardir. Bu nedenle sadece insülin rezistansi Tip 2 diyabete neden olmaz.
2.Erken evrelerinden itibaren Tip 2 diyabette insülin salgilanmasi bozuktur. Ilk faz insülin salgilanma bozuklugu ilk görülen anormalliktir.
3.Insülin salgilama kapasitesi tip 2 seker hastalarinda bastan beri bozuktur.
4.Tip 2 Diyabette pankreasdaki beta hücre kitlesi azalmistir.
5.Beta hücreleri artan insülin ihtiyacini karsilayamaz
6.Kan seker yüksekliginin kendisi insülin hormon üretimini bozar ve insülin salinimi iyice azalir. Buna seker zehirlenmesi (glukotoksisite) denir.
7.Bu nedenle erkenden ve etkili bir sekilde kan sekerini normale getirmek Tip 2 diyabet tedavisinde çok önemlidir.

Insülin salgisi bozulmadan kan seklinde yükselme olmamaktadir. Bu nedenle pankreastaki Beta hücrelerinin normal fonksiyonda olmasi veya olmamasi Tip 2 diyabette esas problemdir.

Yukarida anlatildigi gibi tip 2 seker hastaligi gelisimine neden olan 3 temel bozukluk vardir ve bunlar:

1.Insülin hormonunun yetersiz salgisi ve pankreasdaki beta hücrelerinin azalmasi
2.Insülin hormonunun etki gösteremesi (insülin direnci)
3.Karacigerden seker üretiminin artmasidir  
TIP 1 DIABET


Tip 1 diyabete insüline bagimli diyabet ismi de verilir. Genellikle zayif, kilo kaybi olan, asiri susama ve çok idrara gitme sikayeti olan kisilerde saptanir. Idrarlarinda keton denen bir madde teshis sirasinda bulunabilir. Ketoasidoz komasindan ve ölümden korunmak için insülin tedavisi olmak zorundadirlar. Hastaligin erken döneminde pankreastaki beta hücrelerinin yikimini gösteren adacik hücre antikoru (ICA), insüline karsi antikorlar (IAA) ve glutamik asid dekarboksilaza karsi antikorlar (GAD) kanda yüksek olarak bulunur.

a) Tip 1 Diyabet Kimlerde Görülür
Tip 1 diyabet her 300 çocuktan 1’inde görülür. Tek yumurta ikizlerinden birisinde varsa digerinde gelisme riski %50’dir. Tip 1 diyabetli çocugun babasinda %6, annesinde %2, kardeslerinde %5 ve birinci derece akrabalarinda %20 oraninda diyabet gelisme riski vardir. Riskteki kisileri önceden anlamak için kanda antikor hormonu veya doku tiplemesi (HLA) yapilabilir. Ancak bunlar pahali testlerdir.
Tip 1 diyabetli bir annenin diyabetli bir çocuga sahip olma olasiligi 1/20 dir. Tip 1 diyabet pankreas bezindeki beta hücrelerinin bagisiklik sistemi tarafindan yikilmasi ile olusur. Vücut genetik bir egilim sonucu pankreastaki beta hücrelerini yabanci bir doku olarak algilar ve onu yok etmeye çalisir. Iste bu amaçla insülin antikoru, adacik antikoru ve GAD antikoru denen antikorlar vücut tarafindan yapilir. Bu antikorlar pankreas bezinin beta hücrelerine yapisarak orada bir iltihap meydana getirir ve beta hücreleri tahrip olur. Insülin hormonu salgilayan beta hücreleri yok olunca insülin vücutta azalir ve yok olur. Bu yüzden tip 1 diyabetli hastalarin kanlarinda insülin hormonu yoktur. Sonuçta insülin eksikligi nedeniyle kandaki seker hücrelere giremediginden kanda birikir ve seker hastaligi ortaya çikar. Tip 1 seker hastaliginin ortaya çikmasinda oksijen yakim yan ürünü olan oksijen radikalleri ile gidalarla alinan serbest radikaller de etkili olabilir.
Sosis, salam, sucuk , soda ve suda bulunan nitrat vücutta serbest radikalleri arttirarak beta hücrelerinin tahrip olmasina neden olarak tip 1 seker hastaliginin ortaya çikmasina katkida bulunabilir.
Inek sütünün erken dönemde içilmesi de bebeklerde beta hücre harabiyeti yaratabilmektedir.
Bazi virüsler beta hücre harabiyeti yaparak seker hastaligina neden olabilmektedir.
D vitamini eksikligi de tip 1 seker hastaligi gelisimine katkida bulunabilmektedir.
Tip 1 diyabet sisman çocuklarda görülebilir. Sisman çocuklardaki insülin direnci pankreasdaki beta hücrelerini strese sokar ve tip 1 seker hastaligi görülebilir.
Tip 1 diyabet daha çok çocukluk çaginda görülürse de otoimmün tip denilen bir tipi her yasta görülebilir.

b) Tip 1 Diyabetli Hastalarda Sik Görülen Diger Hastaliklar

Tip 1 diyabetli çocuk veya hastalarda sik görülen diger hastaliklar asagida verilmistir ve bu hastaliklar yönünden tarama yapilmalidir.
Sik görülen hastaliklar:
Çölyak hastaligi: Bagirsak hastaligidir
Graves hastaligi: Tiroit bezinin çok çalismasi
Hipotiroidi: Tiroit bezinin az çalismasi
Addison Hastaligi: Böbreküstü bezinin az çalismasi-Kortizol hormon azligi
Pernisiyöz anemi: B12 vitamini eksikligine bagli kansizlik

c) Çocuklarda Tip 1 Seker Hastaligini Önlemek Için Neler Yapilabilir?
1.Bebegin anne sütü ile beslenmesi çok önemlidir. Inek sütünü bebege ilk 6 ay vermemelidir.
2.Saglikli beslenmenin saglanmasi
Allerji yapan bugday, patates, portakal suyu ve yumurta gibi gidalar bebege biraz daha geç baslanmali.
3.Salam, sosis, sucuk, janbon yedirilmemeli
4.Temiz su içilmeli. Içinde nitrat olan maden suyu veya su içilmemeli
5.Kilo varsa verilmeli
6.D vitamini eksikligi varsa giderilmeli
7.Kanda magnezyum, çinko ve kalsiyum eksikligi yapmayacak bir beslenme yapilmalidir.


d) Tip 1 Diyabetin Tedavisi
Ilk teshis konuldugunda tip 1 diyabetli çocuk veya gençler hastaneye yatirilarak insülin tedavisine baslanir ve insülin yapilmasi ögretilir. Çocugunda seker hastaligi olan anne ve baba ilk önce bir panik içindedir. Bu nedenle anne ve babanin da hastalik konusunda bilgilenmesi gerekir. Insülin tedavisi genellikle günde iki kez orta etkili ve kisa etkili insülinin karisimi seklinde olur. Günlük uygulanacak toplam insülin dozunun üçte ikisi sabah kahvalti öncesi geri kalani aksam yemegi öncesi yapilir. Aksam ve sabah açlik kan sekeri düzeyleri takip edilerek insülin dozlari ayarlanir. Ayrica uzun etkili bir insülin ve birlikte her yemek öncesi kisa etkili bir insülin enjeksiyonu da yapilabilir. Bazi hastalarda gerekirse insülin pompasi takilabilir. Tedavinizi doktorunuz ayarlayacaktir.

e) Balayi Dönemi Nedir?
Insülin tedavisine baslanan tip 1 diyabetli hastalarda bir süre sonra insülin ihtiyaci azalir ve insülin gerekmeyecek hale gelir. Bu hastalarda pankreas bezinde çok az miktarda insülin salgilayan beta hücresinin kalmasi nedeniyle bu tablo olusmaktadir. Iste insülin ihtiyacinin ortadan kalktigi bu döneme balayi dönemi denir. Bu dönem 1 ay ile 1 yil arasinda olabilir. Daha sonra tekrar kan sekeri yükselmeye baslar ve insülin tedavisine geçilir. Balayi döneminde de kan seker ölçümleri sürekli olarak takip edilmelidir.
 
Web Hosting Companies